Menopoz periyoduyla birlikte zihinsel performansta değişim hissi yaygın bir sıkıntıdır. Söz bulmada gecikme, odaklanmada zorlanma, unutkanlık hissinin artması birden fazla vakit telaşa yol açar. Doğal olarak bu durumun kalıcı olup olmadığı sorusu akla gelir.

Bilimsel açıdan değerlendirildiğinde, menopozda hafıza değişiminin çoğunlukla süreksiz biyolojik süreçlerle alakalı olduğunu belirten Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz ‘’Beyin yapısal olarak ziyan görmez. Metabolik istikrar değişir. Bu nedenle yanlışsız yaklaşım ile hafıza işlevlerini desteklemek mümkündür’’ dedi ve şu bilgileri verdi:

Östrojen beyin için de çok önemli

Östrojen hipokampus olarak isimlendirilen hafıza merkezlerinde faal rol oynar. Sinaptik kontakları takviyeler, öğrenme kapasitesini artırır, beyin hücrelerinin güç kullanımını düzenler. Bu hormon azaldığında hudut hücreleri ortasındaki irtibat suratı bir ölçü düşer. Bu da unutkanlık hissine yol açar. Araştırmalar menopoza geçiş devrindeki bayanların yaklaşık yüzde 60 ila 70’inde bilişsel yakınmalar görülebildiğini göstermektedir.

Bu durum Alzheimer riski manasına mı gelir?

Çoğu durumda hayır. Menopozda görülen bilişsel değişimler işlevseldir. Dalgalı seyreder. Günlük ömür büsbütün bozulmaz. Alzheimer hastalığında ise unutkanlık ilerleyicidir. Vakitle fonksiyon kaybı barizleşir. Bu nedenle iki durum birbirinden farklıdır.

Kalıcı hasar oluşur mu?

Östrojen sadece üreme sistemi ile ilgili değildir. Birebir vakitte serotonin, asetilkolin, dopamin üzere nörotransmitter sistemleri üzerinde düzenleyici tesir gösterir. Menopoz devrinde östrojen dalgalandığında, beyin yeni bir istikrar kurmaya çalışır. Bu süreç kalıcı hasar manasına gelmez. Adaptasyon devridir. Bu nedenle menopozda unutkanlık çoklukla dalgalı seyreder. Kimi günler daha besbellidir, birtakım günler minimal hissedilir.

Zihinsel yük hafızayı tesirler

Günlük hayatta çok sayıda sorumluluğun birebir anda yürütülmesi zihinsel yük olarak tanımlanır.
İş yükü zihnin daima etkin kalmasına neden olur. Beyin kapasitesi doluyken yeni bilgiyi kaydetmek zorlaşır.
Bu durum unutkanlık hissini artırabilir.
Çoğu vakit sorun hafıza zayıflığı değil bilişsel yük fazlalığıdır.

Neler yapılabilir?

Menopozda hafızayı güçlendirmek mümkün. Beyin gerçek biyolojik şartlar sağlandığında işlevlerini toparlayabilir. Bilimsel çalışmalar hayat biçimi düzenlemelerinin bilişsel performans üzerinde besbelli tesirleri olduğunu göstermektedir.
Hafızayı destekleyen yaklaşım çok faktörlüdür.
-Düzenli uyku ritmi oluşturmak
-Sabah gün ışığı almak
-Günlük fizikî aktivite bilhassa yürüyüş
-Protein yüklü istikrarlı beslenme
-Sağlıklı yağ tüketimi
-Stres yönetimi
-Bilişsel ihtarım aktiviteleri
-Gerektiğinde doktor denetiminde hormonal değerlendirme

Beslenme nasıl tesirler?

Protein açısından güçlü kahvaltı nörotransmitter (sinir hücreleri –nöronlar- ortasındaki bağlantısı sağlayan kimyasal haberciler) üretimini dayanaklar. Kolin içeren besinler asetilkolin sentezine katkı sağlar. Asetilkolin öğrenme ve hafıza süreçlerinde kıymetli nörotransmitterdir. Sağlıklı yağlar hücre zarının bütünlüğünü dayanaklar. Omega 3 yağ asitleri nöroinflamasyonu, antioksidan açısından güçlü sebzeler oksidatif gerilimi azaltır.

Sabah rutini beyin için neden değerli?

Sabah saatlerinde gün ışığı almak sirkadiyen ritmi düzenler. Melatonin baskılanır, kortizol fizyolojik formda yükselir, dikkat sistemleri aktive olur. Fizikî hareket beynin kan akımını artırır.
Noradrenalin seviyesi yükselir. BDNF olarak bilinen nörotrofik faktör aktive olur. BDNF öğrenme, hafıza, sinaptik plastisite açısından kritik bir proteindir. Bu nedenle kısa vadeli sabah yürüyüşleri bile bilişsel performansı destekleyebilir.

Hafıza kaybı yaşanır mı?

Menopozda unutkanlık, hormon seviyelerindeki değişim, uyku kalitesindeki azalma, gerilim yükündeki artış üzere faktörlere bağlı olarak bilgi sürece suratında ortaya çıkan süreksiz yavaşlamadır.

Başka bir tabirle, sorun hafıza kaybı değil, bilgiyi kaydetme yahut geri çağırma sürecinin daha yavaş işlemesidir. Östrojen seviyesi azaldığında hudut hücreleri ortasındaki bağlantı suratı bir ölçü düşer. Bu da günlük hayatta dalgınlık, unutkanlık hissi, zihinsel yavaşlama olarak algılanır.

Uyku kalitesiyle ilişkili

Uyku sırasında beyin sırf dinlenmez. Birebir vakitte bilgi düzenleme süreci yapar. Derin uyku periyodunda öğrenilen bilgiler kalıcı hafızaya aktarılır. Beyin metabolik atıkları temizler. Menopoz periyodunda uyku bozulduğunda bu süreçler aksar. Derin uyku azaldığında zihinsel netlik azalır. Bu nedenle menopozda görülen unutkanlığın değerli kısmı uyku kalitesi ile alakalıdır.

Ne vakit doktora başvurulmalı?

Günlük ömür bariz derecede etkileniyorsa kıymetlendirme gerekir. Nöroloji uzmanına başvurmakta fayda vardır.

Kaynak: Sözcü